Maharaj hẳn đã nghĩ về chủ đề khi ông leo lên các bậc thang để đến phòng áp mái của mình. Ông ấy bắt đầu nói về nó ngay khi ngồi vào chỗ và ổn định vị trí của mình. Đây không phải là chuyện hiếm gặp.
Ông cho biết ngày nay mọi người bị nô lệ bởi những tiện ích thô thiển của cuộc sống đến nỗi họ hầu như không có thời gian để quan sát bản thân một cách nghiêm túc. Họ thức dậy vào buổi sáng và ngay lập tức bắt đầu lên kế hoạch cho các hoạt động trong ngày. Đối với họ hoạt động là một đức tính tốt và suy nghĩ, chiêm nghiệm như là một con cá chết. Nếu tránh được sự tự áp đặt ra như vậy, họ sẽ thấy rất hứng thú khi quan sát quá trình thức tỉnh. Ví dụ, họ sẽ nhận thấy rằng ở giữa thời điểm giấc ngủ sâu, khi họ hoàn toàn không ý thức về bất cứ điều gì, và thời điểm khi họ hoàn toàn tỉnh lại, có một khoảng giữa khi đó ý thức chỉ khuấy động một chút và tâm trí dệt những tưởng tượng của nó thành ánh sáng tạo ra giấc mơ, và nó kết thúc khi họ chính thức thức dậy.
Điều đầu tiên xảy ra khi bạn thức dậy là gì? Maharaj hỏi. Bạn đã bao giờ thực sự kinh nghiệm nó? Và quan sát nó? Nếu bạn được hỏi, Maharaj tiếp tục, về điều đầu tiên xảy ra khi bạn thức dậy, bạn có thể có khuynh hướng nói rằng bạn nhìn thấy các vật thể trong phòng. Mọi đối tượng đều có dạng ba chiều, được nhận thức bởi ‘bạn’. Cái mà đang nhận thức được hình dạng của một đối tượng, cái đó là gì? Dù nó là thứ gì thì để nhận thức được hình thức của đối tượng thì chắc chắn nó phải tồn tại trước cả đối tượng được nhận thức. Bạn có thể nhận thức các đối tượng khác nhau, bao gồm cả các bộ phận của cơ thể bạn, chúng cũng là đối tượng của cái đang nhận thức, dù nó là gì đi nữa. Do đó, cái nhận thức không phải là cơ thể, thứ chỉ là một đối tượng vì nó cũng được nhận thức. Cái nhận thức là chủ thể và sự vật được nhận thức là đối tượng.
Cái nhận thức đó là gì? Đó là ý thức, là sự hiện hữu, là cái Ta-tồn-tại. Ngay sau khi bạn thức dậy, nếu bạn không vội đứng dậy và chạy theo các thói quen hàng ngày, bạn sẽ nhận thấy rằng thức dậy trên thực tế có nghĩa là ‘hiện diện’ một cách rõ ràng, tức là có ý thức về sự hiện diện, không phải với tư cách là một cá nhân cụ thể với cái tên như này và như kia, mà là sự hiện diện có ý thức như vậy, điều mà nó mang lại cảm quan cho chúng sinh và kích hoạt các giác quan khác nhau hoạt động.
Sau đó, bạn sẽ nhận ra rằng có hai trung tâm mang tính khái niệm, nhưng khác biệt. Một là điểm ý thức này, đại diện là cái ‘Ta’ mà bạn nói theo trực giác bản năng, và một trung tâm khách quan là bộ máy tâm thần hoạt động trong thế giới với một cái tên cụ thể mà bạn đã tự đồng hóa một cách nhầm lẫn. Một cái là chủ quan, là cái ‘Ta’, là cái-bạn-thực-là, cái kia là một hình dáng vật lý, là cái-bạn-có-vẻ-là, là cái ‘tôi’. Trên thực tế, không hề có ‘tôi và’ bạn, chỉ có ‘Ta’.
Hay hiểu điều này một cách sâu sắc – và được tự do; tự do khỏi của sự đồng hóa nhầm lẫn.
Sau đó, có một bước cuối cùng cần được nắm bắt. Ý thức này là ‘như vậy’, là cái ‘vị’ của tinh hoa của thức ăn mà cơ thể được tạo ra và duy trì. Ở mức độ đó, ý thức cũng bị ràng buộc về thời gian như thể xác. Khi cơ thể ‘chết’, ý thức biến mất như ngọn lửa tắt khi nhiên liệu cạn kiệt. Thật vậy, ý thức là có thời lượng, một đối tượng sẽ phải có thời lượng tồn tại kéo dài đủ lâu để được biểu lộ và nhận thức. Vậy thì ‘bạn’ là gì? Miễn là cơ thể tồn tại, bạn là sự hiện diện có ý thức bên trong, là nguyên tắc nhận thức; khi cơ thể chết, ‘bạn’ là Nhận Thức Tuyệt đối mà cái ý thức hữu hạn hòa nhập vào đó. Và sau đó là không còn cảm giác hiện hữu. Do đó, hãy nhớ rằng không có ‘ai’ được sinh ra và không có ‘ai’ chết đi, bởi vì tất cả các hình tướng (xuất hiện, tồn tại trong thời gian và sau đó biến mất), là sự biểu lộ của bạn, sự phản chiếu của bạn.